W piątek 8 maja w Muzeum AK odbyła się II Ogólnopolska Konferencja pt. "Wojna - Ofiary - Zadośćuczynienie". Wydarzenie miało miejsce w 81. rocznicę kapitulacji Niemiec w II wojnie światowej i w Narodowy Dzień Zwycięstwa obchodzony w Polsce.
W piątkowe przedpołudnie w muzealnej auli zebrali się licznie przedstawiciele organizatorów, władz samorządowych województwa małopolskiego, stowarzyszeń kombatanckich i społecznych, wojska oraz zaproszeni gości. Obecnych było blisko 90 osób. Na wstępie chwilą ciszy uczczono pamięć ofiar II wojny światowej.
Gości przywitał wicedyrektor MAK prof. Olgierd Grott. - Dziś przypada rocznica zakończenia wojny. W wielu krajach obchodzi się to święto z radością. Polska jako pierwsza stanęła do walki w obronie niepodległości i wartości. Żołnierz polski bił się o niepodległość na wszystkich frontach. Ten dzień powinien skłaniać do zadumy. Od samego początku wojny ruszyła eksterminacja narodu polskiego. Listy proskrypcyjne były przygotowane. Jednym z celów II Rzeszy było wyniszczenia Polaków. Koniec wojny, który dziś świętujemy nie przyniósł ulgi narodowi polskiemu. O tych i innych kwestiach z tym związanych będziemy dziś rozmawiać - powiedział dyrektor.
Głos zabrali także: organizator konferencji Stanisław Krzemień ze Stowarzyszenia Ofiar Wojny, poseł do Parlamentu Europejskiego Arkadiusz Mularczyk oraz senator Andrzej Pająk.
Następnie odbyła się uroczystość wręczenia odznaczeń. Wręczone zostały: medal "Za zasługi dla obronności kraju" (Wojciech Waras), Odznaki Honorowe Województwa Małopolskiego "Krzyż Małopolski" (Ryszard Zięcina, Jan Brzeźniak, Helena Krzemień, ks. Rafał Jończy, Ewa Szczepańska, Marcin Kania), Małe Gwiazdy do Krzyża Pamięci Semper Fidelis Victoria (Stanisław Brzeźniak, Stanisław Krzemień), Złoty Krzyż Zasługi Stowarzyszenia Dzieci Wojny (Andrzej Trybulski). Wręczono także Medale "Za zasługi dla Światowego Związku Żołnierzy AK" (Fryderyk Kapinos, Andrzej Piątek, Tomasz Skoczylas, Michał Marcin Burmer, kpt. Adam Trębacz).
Następnym punktem programu był panel dyskusyjny "Wojna i ofiary". Uczestniczyli w nim prezes Stowarzyszenia Ofiar Wojny Stanisław Krzemień, wiceprezes Instytutu Pamięci Narodowej dr Mateusza Szpytma, prezes Stowarzyszenia Więźniarek Ravebnsbrück prof. Elżbieta Kuta, senator Andrzej Pająk i były dyrektor Instytutu Strat Wojennych prof. Konrad Wnęk z UJ. Rozmowę prowadził wicedyrektor Muzeum AK prof. Olgierd Grott.
Debata dotyczyła m.in. problemu strat poniesionych przez Polskę podczas wojny i problemach związanych z ich rejestrowaniem. Prof. Elżbieta Kuta przedstawiła działalność swojego stowarzyszenia upamiętniającego polskie więźniarki obozu Ravebnsbrück. - Jest wiele miejsc, o których wiemy z przekazów, w których są prochy zamordowanych więźniarek. Możemy zmobilizować rząd Polski, by dokonać prac archeologicznych i upamiętnić je. I zastanowić się, czy nie powinien tam powstać pomnik. Istnieją firmy, które wykorzystywały prace więźniarek. Dlaczego nie zwrócić się do nich o współuczestniczenie w zadośćuczynieniu?
Prezes Mateusz Szpytma omówił aktywność IPN w zakresie badania, rejestrowania i ścigania zbrodni popełnionych przez Niemców podczas wojny.
- W swoim programie kierowania Instytutem zarysowałem projekt stworzenia rejestru zbrodni. Obejmowałby on zestawienie każdego przedwojennego województwa i rejestr wszystkich zbrodni popełnionych tam na Polakach w latach 1939-1956. To bardzo duże wyzwanie, ale kto to ma uczynić? - pytał.
Po przerwie odbył się drugi panel zatytułowany "Sprawiedliwość historyczna i odpowiedzialność za skutki II wojny światowej. Uczestniczyli w nim prof. Konrad Wnęk, europoseł Arkadiusz Mularczyk i Stanisław Brzeźniak. Rozmowę moderował prof. Olgierd Grott. Rozmawiano m.in. o raporcie o stratach przygotowanym przez posła Mularczyka, o tym, czy Polska faktycznie zrzekła się reparacji od Niemiec czy też nie, czy istnieje w ogóle taki dokument, czy jest tylko "faktem prasowym" według określenia prof. Wnęka. - Rząd RFN i NRD nie otrzymały żadnego zrzeczenia się przez Polskę odszkodowań - zaznaczył naukowiec.
Na zakończenie prezes Stanisław Krzemień zaprosił wszystkich uczestników na przyszły rok, na kolejną edycję konferencji zaplanowaną na 8 maja.
Konferencji towarzyszyła wystawa planszowa "Raport o stratach poniesionych przez Polskę w wyniku agresji i okupacji niemieckiej w czasie II wojny światowej 1939-1945" przygotowana przez Instytut Strat Wojennych im. Jana Karskiego.
Tekst i fot.: Paweł Stachnik
