W Kamesznicy w powiecie żywieckim z udziałem Prezydenta RP Karola Nawrockiego odbył się uroczysty pochówek żołnierzy kpt. Henryka Flamego "Bartka" i został otwarty największy w Polsce Cmentarz Wojenny Żołnierzy Wyklętych.
W czwartek 7 maja 2026 r. w Kamesznicy (gm. Milówka, pow. żywiecki) Dyrektor Muzeum Armii Krajowej wraz z delegacją wziął udział w uroczystościach pogrzebowych żołnierzy Narodowych Sił Zbrojnych ze zgrupowania Henryka Flamego "Bartka" zamordowanych we wrześniu 1946 r. w akcji o kryptonimie "Lawina" przez Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego we współpracy z NKWD.
Od rana trumny z 58 szczątkami bestialsko zamordowanych żołnierzy NSZ były wystawione w Kaplicy Matki Boskiej Szkaplerznej na Grapce. Następnie w Wojskowej Asyście Honorowej przeniesiono je przed ołtarz polowy, przy którym biskup polowy WP Wiesław Lechowicz odprawił Mszę Świętą. Prezydent RP Karol Nawrocki w swoim przemówieniu podkreślił ogromną rolę i misję IPN-u w poszukiwaniach żołnierzy, a także podziękował rodzinom pomordowanych za pamięć i wytrwałość. W dalszej części uroczystości prezydent przekazał 25 biało-czerwonych flag rodzinom zidentyfikowanych żołnierzy NSZ. Następnie kondukt pogrzebowy przemaszerował kilkaset metrów na nowy Cmentarz Wojenny Żołnierzy NSZ, gdzie przy wojskowej asyście oraz orkiestrze złożono szczątki do grobów.
Wieniec złożyła także delegacja Muzeum Armii Krajowej z dyrektorem Jarosławem Szarkiem, kierownikiem Działu Przechowywania Zbiorów Markiem Bikiem i kierownikiem Działu Głównego Inwentaryzatora Arkadiuszem Bąkiem.
W drodze powrotnej delegacja Muzeum odwiedziła cmentarz w Gilowicach koło Żywca, gdzie znajduje się grób Stanisława Pyjasa, studenta opozycjonisty, członka Studenckiego Komitetu Solidarności w Krakowie, zamordowanego przez SB w 1977 r. Na jego grobie złożono wieniec.
Zgrupowanie kpt. Henryka Flamego "Bartka" było największą po wojnie formacją podziemia antykomunistycznego na Górnym Śląsku i w Beskidach. "Przysięgam uroczyście wobec Boga i wobec tu obecnych poświęcić swe siły, majątek, a nawet życie w walce z najeźdźcą w odbudowie Niepodległej Polski" taką przysięgę składali żołnierze wstępując pod komendę "Bartka", przedwojennego pilota polskiego lotnictwa myśliwskiego. W 1946 r. dla uczczenia 155. rocznicy Konstytucji 3 Maja Henryk Flame urządził w biały dzień demonstracyjną defiladę oddziałów partyzanckich w miejscowości Wisła. Jego podkomendni utrudniali utrwalanie władzy ludowej w Beskidach, dlatego komuniści postanowili rozprawić się z nimi w okrutny sposób. Część żołnierzy NSZ w ramach operacji "Lawina" została podstępem zwabiona na Opolszczyznę z przekonaniem wyjazdu za granicę do armii gen. Władysława Andersa. W Starym Grodkowie podstępnie zamordowano ich, a pamięć o nich przez dziesięciolecia była zamazana. Szczątki partyzantów zostały odnalezione przez Instytut Pamięci Narodowej w marcu 2016 r. i częściowo zidentyfikowane. Pozostali czekają na identyfikacje.
Arkadiusz Bąk
Fot. A. Bąk, D. Salawa, J. Szarek
