10 kwietnia 2026 r. Muzeum AK otrzymało kolejny dar. Piotr Tutak przekazał nam pamiątki po bracie swojego dziadka, mjr. Adamie Tutaku, żołnierzu Narodowych Sił Zbrojnych, Armii Krajowej i powojennego podziemia niepodległościowego.
W piątek 10 kwietnia Piotr Tutak przekazał na ręce dyrektora Muzeum Armii Krajowej dr. Jarosława Szarka materiały dotyczące mjr. Adama Tutaka, konspiratora, żołnierza NZS i AK i podziemia niepodległościowego, działacza kombatanckiego na emigracji.
Wśród przekazanych rzeczy są fotografie Adama Tutaka, związane z nim dokumenty, egzemplarz książki Wacława Piekarskiego "Obwód Armii Krajowej Sokołów Podlaski Sęp, Proso 1939-1944" oraz replika niemieckiego karabinka maszynowego Sturmgewehr 44.
Adam Tutak urodził się w 1923 r. w Toruniu w rodzinie związanej z ruchem narodowym. Miał trzech braci, którzy wszyscy w czasie wojny działali w konspiracji. On sam już w 1940 r. trafił do Służby Zwycięstwu Polski w okolicach Piotrkowa Trybunalskiego, a rok później związał się z Narodowymi Siłami Zbrojnymi na Podlasiu - w Jabłonnie Lackiej w powiecie Sokołów Podlaski. Używał pseudonimów "Orlik", "Orlicz" i "Znicz".
Ukończył podchorążówkę i dołączył do kompanii NSZ ppor. Franciszka Malinowskiego "Buksy", w której jako kapral podchorąży dowodził plutonem. Jego ludzie lokalizowali i zbierali części niemieckich rakiet V-2 wystrzeliwanych z poligonu w Bliźnie koło Mielca i spadających na Podlasiu.
Wiosną 1944 r. po scaleniu części struktur NSZ z AK pchor. Adam Tutak wziął udział w Akcji "Burza". W sierpniu na rozkaz przełożonych zorganizował trzynastoosobowy Obwodowy Patrol Żandarmerii przeznaczony do utrzymywania porządku na terenie powiatu sokołowskiego. Służył w nim także jego brat Stanisław. Oddział był w pełni umundurowany, dobrze uzbrojony i zdyscyplinowany. Chronił ludność cywilną, zwalczał grupy rabunkowe, przeciwstawiał się nowej władzy i jej aparatowi represji. Patrol funkcjonował przez rok, do sierpnia 1945 r., kiedy zgodnie z dyrektywą Delegata Sił Zbrojnych na Kraj płk. Jana Rzepeckiego ujawnił się i rozformował. W międzyczasie jego dowódca został awansowany na podporucznika.
Wobec nasilających się prześladowań byłych akowców, Adam Tutak postanowił opuścić Polskę. Razem z bratem Stanisławem przez Czechosłowację dostali się do Niemiec, gdzie Adam wstąpił do Polskich Oddziałów Wartowniczych. W grudniu 1945 r. przeszedł do II Korpusu we Włoszech, a potem razem z nim trafił do Wielkiej Brytanii.
Osiadł tam na stałe. Skończył studia techniczne, pracował w przemyśle, ożenił się z Angielką, działał w polskim środowisku emigracyjnym i kombatanckim. Podczas jednej z uroczystości spotkał się m.in. z księciem Karolem, dzisiejszym królem, co dokumentuje jedna z przekazanych nam fotografii. Zmarł w 2009 r.
Piotr Tutak (wnuk Władysława, jednego z braci Tutaków) podjął starania o nazwanie ulicy w Ostrowie Wielkopolskim imieniem mjr. Adama Tutaka. Przygotował odpowiednią dokumentację, a Muzeum Armii Krajowej na jego prośbę wystawiło pozytywną rekomendację dla tej inicjatywy.
"Na podstawie przekazanych materiałów, dostępnej literatury oraz udokumentowanych źródeł dotyczących Obwodu Armii Krajowej Sokołów Podlaski należy podkreślić, że Adam Tutak ps. >>Znicz"<<, >>Orlik<<, >>Orlicz<< był jednym z najbardziej zasłużonych żołnierzy konspiracji na Podlasiu" - napisaliśmy w rekomendacji. Niestety, podczas głosowania w radzie miasta wskutek sprzeciwu części radnych wniosek został odrzucony. Wśród przekazanych nam materiałów jest także dokumentacja tej sprawy.
Dar Piotra Tutaka jest uzupełnieniem wcześniejszej darowizny po mjr. Adamie Tutaku, która trafiła do Muzeum AK w 2011 r., po śmierci majora. Panu Piotrowi dziękujemy za przekazane materiały.
Tekst i fot: Paweł Stachnik
