10 września 2026 r. przed tablicą upamiętniającą skazanych w tzw. procesie krakowskim odbyły się uroczystości dokładnie w 79. rocznicę ogłoszenia wyroku w tym haniebnym procesie. Proces odbywał się w Sali Sądu Okręgowego w Krakowie, w budynku, w którym obecnie mieści się Muzeum Archeologiczne. Przypominają o skazanych tam przez komunistyczne władze bohaterach tablice umieszczone na fasadzie od strony ulicy Senackiej.
Wśród skazanych 10 września 1947 r. na karę śmierci przez Wojskowy Sąd Rejonowy było ośmiu działaczy WiN - orzeczony wyrok wykonano na trzech spośród nich: Walerianie Tumanowiczu, Józefie Ostafinie, Alojzym Kaczmarczyku - wszyscy bili się o niepodległość Polski już jako legioniści...
Proces, w którym na ławie oskarżonych zasiadło 12 działaczy II Zarządu Głównego Zrzeszenia "Wolność i Niepodległość" oraz 5 członków PSL, oprócz tych ośmiu wyroków śmierci zakończył się dożywotnimi lub wieloletnimi wyrokami pozbawienia wolności, m.in. dla Stanisława Mierzwy, wchodzącego w skład władz PSL, wcześniej już sądzonego w tzw. procesie szesnastu w Moskwie. Na uroczystości byli obecni m.in. Wojciech Mierzwa, syn Stanisława, oraz członkowie rodziny innego z oskarżonych peeselowców, Mieczysława Kabata.
Na początku uroczystości dyrektor Oddziału IPN w Krakowie dr hab. Filip Musiał w swoim wystąpieniu podkreślił znaczenie tradycji walki niepodległościowej w powojennej, niesuwerennej, podległej władzom w Moskwie Polsce. Następnie dyrektor Muzeum Archeologicznego dr hab. Jacek Górski przytoczył m.in. historię o znalezieniu podczas przeprowadzanego obecnie generalnego remontu muzeum w piwnicach, w których znajdowało się więzienie dla sądzonych, buteleczki z karteczką. Podpisany pod nią człowiek właśnie żegnał się życiem. Okazało się, że słowa o swoich ostatnich chwilach zapisał 25-letni esesman, członek załogi KL Auschwitz, przetrzymywany i sądzony w tych samym miejscu, co walczący o wolność Polacy - władze komunistyczne tak samo bezwzględnie traktowały polskich bohaterów, przedstawianych jako "wrogowie narodu", jak niemieckich zbrodniarzy.
Kapelan środowisk kombatanckich i niepodległościowych o. Jerzy Pająk OFMCap., poprowadził okolicznościową modlitwę. Po niej członkowie rodzin, przedstawiciele m.in. Zarządu Obszaru Południowego Zrzeszenia "Wolność i Niezawisłość", władz województwa małopolskiego, miasta Krakowa, wojska, stowarzyszeń kultywujących tradycje niepodległościowe oraz delegacja Muzeum Armii Krajowej złożyli w hołdzie bohaterom kwiaty i znicze.
Organizatorem uroczystości był Oddział IPN w Krakowie.
Tekst: Monika Karolczuk
Fot.: Żaneta Wierzgacz/IPN Kraków
