20 października 2025 r. uroczyście otworzyliśmy nową wystawę czasową zatytułowaną "O duszę i charakter Narodu Polskiego. Zrzeszenie Wolność i Niezawisłość".
W poniedziałkowe południe muzealna aula wypełniła się gośćmi. Na wernisaż przybyli m.in. zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr hab. Karol Polejowski z Warszawy, dyrektor krakowskiego oddziału IPN prof. Filip Musiał wraz ze swoimi zastępcami Cecylią Radoń i dr. Michałem Wenklarem oraz dyrektor Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL Adrianna Garnik.
Obecni byli także przedstawiciele wojska, organizacji kombatanckich i stowarzyszeń, młodzież szkolna, media oraz twórcy wystawy (m.in. dr Michał Wenklar, dr Krzysztof Pięciak i Tomasz Maniecki). Gościem specjalnym była pani Jadwiga Ostafin-Martyna, córka kpt. Józefa Ostafina, jednego z działaczy Zrzeszenia WiN.
Dyrektor Muzeum AK dr Jarosław Szarek rozpoczął od wspomnienia postaci zmarłego dzień wcześniej Andrzeja Kołakowskiego, pieśniarza i działacza opozycji w PRL, który w swoich utworach przypominał żołnierzy niepodległościowego podziemia. Zapowiedział jego upamiętnienie w na nowej wystawie.
- Muzeum Armii Krajowej jest idealnym miejscem, w którym możemy pokazać wystawę o Zrzeszeniu Wolność i Niezawisłość. Dopiero po kilkunastu latach odradzającej się wolnej Polski od 1989 r., dopiero wtedy Sejm Rzeczypospolitej zdobył się na oddane hołdu Zrzeszeniu Wolność i Niezawisłość. Przez aklamację przyjęto słowa, że "WiN dobrze zasłużył się Polsce", że był kontynuacją walki prowadzonej przez Armię Krajową. W tym muzeum mamy to wszystko pokazane, ten ogromny obraz wysiłku setek tysięcy żołnierzy AK, części Polskiego Państwa Podziemnego. Tak się składa, że za tymi drzwiami jest wystawa poświęcona żołnierzom Armii Krajowej zsyłanym do sowieckich łagrów. A obok staje wystawa o WiN. To się wszystko ze sobą łączy - powiedział dyrektor.
Podkreślił też, że Żołnierze Wyklęci skazani zostali przez komunistyczne władze na śmierć, potępienie i zapomnienie. Zamierzenie to nie udało się, bo pamięć o Wyklętych żyje i trwa, czego przykładem otwierana właśnie ekspozycja. Podziękował wszystkim, dzięki którym wystawa powstała i wyraził radość, że za kilka miesięcy pojawi się ona w szczególnym miejscu: przy Rakowieckiej 37 w Warszawie, w dawnym więzieniu Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego, przez które przeszła większość bohaterów wystawy.
Prezes Karol Polejowski naszkicował w wystąpieniu kontekst historyczny, w jakim doszło do powstania Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość: - W 1945 r. II wojna się nie skończyła. Wojna nie skończyła się w naszej części Europy. Nastała nowa okupacja, okupacja sowiecka, wspierana przez grono lokalnych zdrajców i kolaborantów, którzy nazywali się komunistami. Nie ma normalnego życia. Są areszty, wywózki na Sybir, prześladowania w katowniach Urzędu Bezpieczeństwa i sowieckiego NKWD. To wtedy powstaje Zrzeszenie Wolność i Niezawisłość. Nie ma czegoś takiego jak druga konspiracja. Od końca roku 1939 konspiracja jest jedna. Konspiracja, która stawia sobie za cel pokonanie wroga - bez względu na to, jaki to wróg - i odzyskanie przez Polskę niepodległości. Przecież oficerowie, który powoływali do życia Zrzeszenie Wolność, oficerowie Wojska Polskiego, toczyli tę walkę od samego początku, od jesieni roku 1939.
Dyrektor Adrianna Garnik przypomniała prześladowania, jakim komunistyczne władze poddawały członków WiN. Prof. Filip Musiał przedstawił okoliczności powstania wystawy i cele przyświecające Zrzeszeniu, a wicedyrektor Cecylia Radoń odczytała okolicznościowy list nadesłany przez wicepremiera i ministra obrony Władysława Kosiniaka Kamysza.
Po oficjalnym otwarciu odbyło się oprowadzanie kuratorskie po ekspozycji w wykonaniu jej współautorów: dr. Michała Wenklara i dr. Krzysztofa Pięciaka z krakowskiego oddziału IPN.
Wystawa nosząca tytuł "O duszę i charakter Narodu Polskiego. Zrzeszenie Wolność i Niezawisłość" została zorganizowana przez IPN, Muzeum AK oraz Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL w Warszawie. Jej partnerem jest Zarząd Obszaru Południowego Zrzeszenia WiN w Krakowie.
Ukazuje historię Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość, jego cele, działalność oraz losy jego członków na tle kontekstu historycznego. W MAK będzie można ją oglądać do 31 stycznia 2026 r.
Tekst i fot.: Paweł Stachnik
