Zapraszamy od 10 do 17 z wyjątkiem poniedziałków

Akcja Jana Krysta w "Adrii"



Jan Kryst urodził się 6 kwietnia 1922 roku w Modlinie, był harcerzem, a kilka miesięcy przed wybuchem II wojny światowej ukończył gimnazjum mechaniczne w Warszawie. Ukończył również kurs przysposobienia wojskowego i brał udział w obronie Warszawy we wrześniu 1939 r. W czasie okupacji pracował w zakładzie ślusarskim, należąc równocześnie do Związku Walki Zbrojnej a następnie Armii Krajowej (pluton 304, obwód Wola okręgu Warszawa). Był chory na gruźlicę i świadomy, że nie zostało mu dużo czasu, chciał więc spektakularną misją przysłużyć się Polsce, być może po raz ostatni.

Wiosną 1943 r., na spotkaniu z dowódcą Kedywu Okręgu Warszawa AK Jerzym Lewińskim ps. Chuchro Jan Kryst powiedział o swojej chorobie i pomyśle wzięcia udziału w możliwie najbardziej niebezpiecznej akcji. Według relacji brata Jana Krysta, Zenona Krysta ps. Adler "Alan" nie był śmiertelnie chory, jednak chciał on wziąć udział w brawurowej akcji, na którą w innych okolicznościach nie miałby zgody. Po spotkaniu z dowództwem Kedywu "Alan" otrzymał zgodę na akcję w restauracji "Adria".

Adria była jedną z najsłynniejszych warszawskich lokali. Działająca od 1931 r. restauracja przyciągała międzywojennych celebrytów, o których krążyły liczne anegdoty, jak choć ta o rzekomym wjeździe konno do lokalu gen. Bolesława Wieniawy-Długoszowskiego, adiutanta Józefa Piłsudskiego.

W czasie okupacji niemieckiej restauracja pozostała popularnym miejscem spotkań. Jednak wyłącznie dla funkcjonariuszy SS i gestapo. Polskie podziemie postanowiło wykorzystać ten fakt i dokonać zemsty na Niemcach za masowe egzekucje i terror stosowany wobec warszawiaków.

22 maja około godziny 21.30 "Alan" posługując się fałszywymi dokumentami wszedł do restauracji. Podszedł do baru w Sali tanecznej i otworzył ogień. Według różnych relacji zastrzelił dwóch lub trzech, kilku innych ranił. Sam został obezwładniony i pobity na śmierć. Ciało "Alana" zostało wykradzione przez żołnierzy podziemia i pochowane na cmentarzu Wolskim w Warszawie. Akowiec został pośmiertnie odznaczony Krzyżem Walecznych.

Relację z tego wydarzenia przedstawił później w swej książce Golgota Warszawy włoski dziennikarz Alceo Valcini, który był świadkiem całego zajścia.

W czasie powstania warszawskiego w "Adrii" mieściła się bowiem stołówka dla powstańców, a nawet przez pewien czas nadawała z niej radiostacja "Błyskawica". Budynek ucierpiał w powstaniu, ale po wojnie został odbudowany, a prowadzona w nim od lat 70. restauracja nosiła dawną nazwę. Ostatecznie lokal zamknięto w 2005 r.

na fot. pierwszy z prawej Jan Kryst "Alan", dalej Stanisław Czarnota "Pigółka" i Aleksander Stegienka "Ned"

fot. NN - Königsberg, Wojciech (2023). "Akcja w Café Adria". Biblioteka Polska Zbrojna Historia. 1., Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=150233064

Zmień ustawienia cookies