27 września 2026 r. w 87. rocznicę powołania Służby Zwycięstwu Polski przed Grobem Nieznanego Żołnierza w Krakowie odbyły się uroczystości z okazji Dnia Polskiego Państwa Podziemnego zorganizowane przez krakowski oddział Instytutu Pamięci Narodowej.
W uroczystościach uczestniczyli przedstawiciele władz wojewódzkich i miejskich, delegacje organizacji kombatanckich i społecznych, przedstawiciele wojska i innych służb mundurowych, mieszkańcy miasta. Głos zabrał m.in. dyrektor krakowskiego oddziału IPN dr hab. Filip Musiał. Odmówiono modlitwę i odczytano Apel Pamięci. Kompania reprezentacyjna garnizonu krakowskiego oddała salwę honorową. Asystę wojskową zapewniły 5. Pułk Dowodzenia i Orkiestra Wojskowa w Krakowie.
W obchodach uczestniczyła również delegacja Muzeum Armii Krajowej, która złożyła kwiaty pod Grobem Nieznanego Żołnierza na pl. Jana Matejki, oddając hołd wszystkim tym, którzy w warunkach okupacji niemieckiej i sowieckiej współtworzyli struktury Polskiego Państwa Podziemnego służąc Rzeczypospolitej.
Polskie Państwo Podziemne było zjawiskiem znacznie szerszym niż sama działalność Armii Krajowej. Stanowiło rozbudowany system tajnych struktur państwowych, podporządkowanych władzom Rzeczypospolitej Polskiej. Obejmowało pion wojskowy, administracyjny i polityczny. Jego zbrojnym ramieniem była początkowo Służba Zwycięstwu Polski, następnie Związek Walki Zbrojnej, a od 1942 r. Armia Krajowa. Równolegle funkcjonowały struktury cywilne, przede wszystkim Delegatura Rządu na Kraj wraz z podległą jej administracją, a także reprezentacja polityczna społeczeństwa polskiego, której najpełniejszym wyrazem stała się Rada Jedności Narodowej.
Działalność Polskiego Państwa Podziemnego nie ograniczała się do walki zbrojnej. Obejmowała również funkcjonowanie konspiracyjnej administracji i sądownictwa, tajne nauczanie, działalność informacyjną, społeczną i pomocową oraz przygotowywanie struktur państwowych do działania po zakończeniu okupacji. W ten sposób, pomimo terroru okupacyjnego i niemożności jawnego funkcjonowania polskich instytucji, podtrzymywano ciągłość państwowości i organizowano życie społeczeństwa w warunkach konspiracji.
Dla Muzeum Armii Krajowej pamięć o Polskim Państwie Podziemnym ma znaczenie szczególne. Muzeum, powstałe z inicjatywy kombatantów Armii Krajowej, pielęgnuje i upowszechnia pamięć nie tylko o żołnierzach AK, lecz także o całym dziedzictwie Polskiego Państwa Podziemnego - jego strukturach wojskowych, administracyjnych i politycznych oraz o ludziach, którzy je współtworzyli.
Dziedzictwo Armii Krajowej pozostaje nierozerwalnie związane z historią Polskiego Państwa Podziemnego, którego stanowiła ona zbrojne ramię. Pamięć o nim jest zarazem pamięcią o pokoleniu, które w warunkach dwóch okupacji podjęło walkę o zachowanie polskiej państwowości i niepodległej Rzeczypospolitej.
Tekst: Karol Kordas
Zdjęcia: Janusz Ślęzak/IPN Kraków
