Katalog wystawy przedstawia tzw. republiki partyzanckie, czyli obszary wyzwolone samodzielnie przez Armię Krajową i inne formacje zbrojnego podziemia podczas Akcji "Burza" w 1944 r. Pokazuje okoliczności ich powstania, historię walk o ich utrzymanie oraz sylwetki związanych z nimi ludzi.
Rzeczpospolite partyzanckie to enklawy wolnej Polski, tereny opanowane przez siły własne AK i utrzymane przez dłuższy czas, zamieszkałe przez stałych mieszkańców, którzy znaleźli się pod władzą i opieką polskiego wojska. Obszary te powstawały w wyniku akcji partyzanckich oraz działań powstańczych w okresie poprzedzającym lub w toku wykonywania zadań operacji "Burza". Realizacją powstańczej formy walki było również zdobywanie miast, samodzielne lub wespół z Armią Czerwoną.
Rzeczpospolite partyzanckie i walka o miasta były najbardziej wymownymi wystąpieniami zbrojnymi, które przyniosły największe spełnienie i momenty chwały dla żołnierzy AK, jednocześnie będąc źródłem głębokich przeżyć, uniesień i radości dla umęczonego okupacją i terrorem polskiego społeczeństwa.
W katalogu zaprezentowano republiki/rzeczpospolite zarówno z centralnej Polski jak: pińczowską, raciechowicką, iwonicką, ochotnicką, wszachowską, kampinoską, a także enklawy na Kresach Wschodnich: zasmycką, turgielską, dziewieniską, czy enklawę "Ragnera". Autorzy uwzględnili także oswobodzone podczas Powstania Warszawskiego części Warszawy. Pokazana została również pierwsza republika partyzancka, czyli obszar działania Oddziału Wydzielonego Wojska Polskiego mjr. Henryka Dobrzańskiego "Hubala" w okresie 1939-1940. Publikacja porusza także inne tematy, m.in. rzeź wołyńską i polskie samoobrony na Wołyniu, szlak bojowy 27. Wołyńskiej Dywizji Piechoty AK, udział AK w wyzwoleniu kresowych miast: Wilna i Lwowa oraz próby udzielenia pomocy powstańczej Warszawie przez terenowe struktury Armii Krajowej.
Publikacja jest rezultatem wystawy czasowej o tym samym tytule, która była prezentowana w Muzeum AK w Krakowie od grudnia 2024 r. do maja 2025 r. Kuratorami wystawy są dr Piotr Wierzbicki i Anna Radecka. Wydawnictwo jest współfinansowane przez Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.
autorzy tekstów: Anna Radecka, Piotr Wierzbicki
Seria w ramach Biblioteki Muzeum Armii Krajowej w Krakowie, nr 19
**********
W roku 2026 (marzec) ukazało się drugie wydanie (dodruk) tego katalogu. Nr ISBN II wydania: 978-83-8368-450-5
