Na zaproszenie dyrektora Centrum Dokumentacji Zsyłek, Wypędzeń i Przesiedleń Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie, prof. Huberta Chudzio, dyrektor Muzeum Armii Krajowej w Krakowie wraz z pracownikami 30 stycznia 2025 r. miał zaszczyt odwiedzić tę niezwykłą placówkę. Wizyta przebiegała w serdecznej i pełnej zaangażowania atmosferze, a gospodarze przygotowali dla gości inspirujący program, ukazujący misję i dorobek Centrum.
Podczas spotkania dr Mariusz Solarz oraz dr Anna Hejczyk-Gołąb w niezwykle interesujący sposób opowiadali o genezie powstania instytucji, jej zadaniach oraz wieloletniej pracy nad dokumentowaniem losów Sybiraków. Zwiedzający mieli okazję zapoznać się z bogatym archiwum zgromadzonym przez Centrum, obejmującym świadectwa deportowanych Polaków, ich wspomnienia, dokumenty oraz przedmioty codziennego użytku, które nierzadko były jedyną pamiątką z tragicznej przeszłości.
Szczególnie poruszającym momentem wizyty było zwiedzanie wystaw, które w niezwykle sugestywny sposób ukazują dramatyczne losy Polaków wywiezionych do ZSRS w trakcie II wojny światowej. Goście mieli możliwość wysłuchania przejmujących relacji Sybiraków, nagranych przez pracowników Centrum, co pozwoliło jeszcze głębiej zrozumieć ogrom cierpienia, ale także niezłomność ducha tych, którzy przeszli przez piekło zesłania. Wśród eksponatów znalazły się unikatowe pamiątki przekazane przez rodziny deportowanych, które stanowią bezcenny element narodowej pamięci.
Spotkanie było niezwykłym doświadczeniem, które głęboko poruszyło wszystkich uczestników. Skala pracy wykonanej przez Centrum w zakresie dokumentowania losów zesłańców wzbudziła ogromny podziw i uznanie. Zarówno dyrektor Muzeum Armii Krajowej, jak i prof. Hubert Chudzio wyrazili chęć nawiązania współpracy, by wspólnie pielęgnować pamięć o świadkach historii oraz upowszechniać wiedzę o ich losach.
Wizyta ta była nie tylko okazją do wymiany doświadczeń, ale przede wszystkim do uhonorowania niezwykłej pracy Centrum oraz tych, których historie udało się ocalić od zapomnienia.
Tekst i fot.: Agnieszka Chrząszcz
Misja
Centrum Dokumentacji Zsyłek, Wypędzeń i Przesiedleń UKEN w Krakowie to jednostka Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej powołana do życia przez rektora 1 marca 2011 r. Jej powstanie, wywodzi się z wcześniejszej, wieloletniej działalności (od 2004 r.) Studenckiego Koła Naukowego Historyków Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej oraz realizowanych przez Koło projektów związanych z tematyką przymusowych migracji. W ramach współpracy z Małopolskim Urzędem Wojewódzkim na siedzibę Centrum przekazany został krakowski Fort Skotniki 52 ½ N przy ul. Kozienickiej 24 wraz z otaczającym go ponad 3-hektarowym terenem.
Celem działania instytucji jest ochrona przed zapomnieniem losów mieszkańców Rzeczypospolitej (w jej obecnych i byłych granicach) poddanych zsyłkom, wypędzeniom i przesiedleniom. W skład Centrum wchodzi jednostka badawcza, muzeum, archiwum i biblioteka. Pracownicy Centrum i wolontariusze (głównie studenci i doktoranci UKEN) realizują liczne projekty naukowo-badawcze zarówno w kraju, jak i za granicą (misje naukowe prowadzone były dotychczas m.in. w Wielkiej Brytanii, Australii, Kanadzie, USA, Izraelu, Kazachstanie, RPA, Ugandzie, Zambii, Tanzanii, Zimbabwe).
Priorytetem działalności Centrum jest dokumentowanie losów świadków historii poprzez gromadzenie relacji wspomnieniowych, a także innych materiałów źródłowych. Zbiory Centrum (ponad 1000 wywiadów, tysiące fotografii, setki dokumentów i artefaktów) dotyczą w dużej mierze dziejów polskich Sybiraków, ale także losów Polaków wysiedlonych przez niemieckiego okupanta, robotników przymusowych w III Rzeszy Niemieckiej i innych.
Ponadto Centrum wydaje publikacje naukowe, opracowuje i przygotowuje wystawy (w Polsce i za granicą), produkuje filmy dokumentalne, organizuje konferencje naukowe, prowadzi warsztaty edukacyjne. Do szczególnie istotnych działań Centrum należy dokumentacja, renowacja i odbudowa polskich cmentarzy uchodźczych znajdujących się w Afryce Wschodniej i Południowej. Zapraszamy do strony poświęconej polskim cmentarzom w Afryce Wschodniej: https://polskiecmentarzewafryce.up.krakow.pl/home.
