28 lipca 2026 r. przedstawiciele Muzeum Armii Krajowej im. gen. Emila Fieldorfa "Nila" w Krakowie Marek Bik i Karol Kordas uczestniczyli w Miechowie w uroczystościach poświęconych pamięci Apoloniusza Józefowicza i Stefana Miłkowskiego - żołnierzy Armii Krajowej oraz działaczy Polskiego Stronnictwa Ludowego, którzy latem 1946 r. zostali zamordowani przez funkcjonariuszy komunistycznego aparatu bezpieczeństwa.
Delegacja Muzeum złożyła kwiaty pod odsłoniętą tego dnia tablicą pamiątkową przy ul. Miechowity 1 - w miejscu, gdzie przed 80 laty rozegrały się tragiczne wydarzenia.
Obchody rozpoczęła msza święta w Bazylice Grobu Bożego, po której przy ul. Miechowskiej nastąpiło uroczyste odsłonięcie tablicy upamiętniającej obu bohaterów. W wydarzeniu uczestniczyli przedstawiciele władz państwowych i samorządowych, Instytutu Pamięci Narodowej, środowisk naukowych i kombatanckich oraz rodziny zamordowanych. Podczas uroczystości przypomniano, że pamięć o ofiarach powojennego terroru jest jednym z fundamentów budowania świadomości historycznej i przywracania należnego miejsca osobom, które zapłaciły najwyższą cenę za wierność niepodległej Polsce.
Apoloniusz Józefowicz należał do pokolenia żołnierzy, których wojenne doświadczenia nie zakończyły się wraz z kapitulacją Niemiec. Walczył w kampanii 1939 r., przeszedł przez niewolę sowiecką i niemiecką, a po odzyskaniu wolności zaangażował się w działalność konspiracyjną. Jako żołnierz Batalionów Chłopskich i Armii Krajowej dowodził oddziałami na terenie ziemi miechowskiej i olkuskiej. Po zakończeniu wojny związał się z Polskim Stronnictwem Ludowym, pozostając aktywnym uczestnikiem życia społecznego i publicznego regionu.
Stefan Miłkowski był z kolei działaczem ruchu ludowego i absolwentem Uniwersytetu Jagiellońskiego. W czasie okupacji współtworzył struktury konspiracyjne na ziemi miechowskiej, organizował pomoc dla żołnierzy podziemia oraz wspierał działalność tajnej prasy. Po 1945 r. angażował się w odbudowę życia gospodarczego i społecznego, jednocześnie pozostając związanym z Polskim Stronnictwem Ludowym, które w pierwszych latach powojennych było jednym z głównych środowisk sprzeciwiających się monopolizacji władzy przez komunistów.
Losy obu mężczyzn splotły się tragicznie w nocy z 1 na 2 sierpnia 1946 r. Po zakończeniu posiedzenia Rady Nadzorczej Powiatowej Spółdzielni Rolniczo-Handlowej zostali zaatakowani przez funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa. Stefan Miłkowski poniósł śmierć na miejscu, natomiast ciężko ranny Apoloniusz Józefowicz zmarł w szpitalu. Ich pogrzeby stały się wielką manifestacją mieszkańców regionu, którzy w ten sposób oddali hołd ludziom walczącym najpierw z okupacją niemiecką, a następnie przeciwstawiającym się narzucaniu Polsce systemu komunistycznego.
Zwieńczeniem obchodów była konferencja naukowa zorganizowana w Muzeum Ziemi Miechowskiej. Wygłoszone referaty poświęcono komunistycznym represjom wobec działaczy Polskiego Stronnictwa Ludowego, powojennym mordom politycznym oraz funkcjonowaniu aparatu bezpieczeństwa w Małopolsce.
Tekst: Karol Kordas
Fot.: Janusz Ślęzak/IPN Kraków
