W piątek 30 maja 2025 r. na terenie Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie odbyło się odsłonięcie pomnika Tajnej Organizacji Nauczycielskiej. To drugi w Polsce monument upamiętniający okupacyjne tajne nauczanie.
Na skwerze Tajnej Organizacji Nauczycielskiej przy ul. Czarnowiejskiej w piątkowe przedpołudnie pojawiły się władze AGH, przedstawiciele Rady Uczelnianej ZNP AGH, centralnych i regionalnych władz Związku Nauczycielstwa, reprezentanci władz miasta i województwa, pracownicy Akademii, delegacje instytucji i organizacji, poczty sztandarowe, młodzież. Muzeum Armii Krajowej reprezentował dyrektor dr Jarosław Szarek. Obecna była także asysta wojskowa wystawiona przez 11. Małopolską Brygadę Obrony Terytorialnej.
Goście przybyli na uroczystość odsłonięcia pomnika Tajnej Organizacji Nauczycielskiej, która podczas okupacji prowadziła podziemne nauczanie dzieci i młodzieży. To drugi (po warszawskim) taki monument w Polsce.
Podczas uroczystości głos zabrali m.in. prezes Rady Uczelnianej ZNP AGH dr inż. Dariusz Sala, rektor AGH prof. Jerzy Lis, prezes ZNP Sławomir Broniarz oraz wiceprezydent Krakowa Maria Klaman.
Wystąpił także dyrektor Muzeum AK dr Jarosław Szarek. - Niemieccy okupanci mieli plan wynarodowienia Polaków, plan obliczony na dwa pokolenia. Nie powiódł się on m.in. dzięki działaniom Tajnej Organizacji Nauczycielskiej, która konspiracyjnym nauczaniem objęła milion uczniów, milion młodych Polaków. Jedno skrzydło tego pomnika jest puste. Myślę, że powinniśmy je przeznaczyć na tych właśnie młodych ludzi, którzy brali udział tajnym nauczaniu - powiedział dyrektor.
Przy okazji uroczystości prezes Rady Uczelnianej ZNP AGH dr inż. Dariusz Sala wręczył wiceprezydent Krakowa Marii Klaman oraz dyrektorowi MAK medale Tajnej Organizacji Nauczycielskiej.
Po wystąpieniach nastąpiło odsłonięcie pomnika. Dokonali tego rektor AGH prof. Jerzy Lis, wiceprezydent Maria Klaman, Małopolski Kurator Oświaty dr Gabriela Olszowska i dr inż. Dariusz Sala.
Pod odsłoniętym monumentem złożono kwiaty. W imieniu Muzeum AK wiązankę złożył dyrektor Jarosław Szarek. Pieśni powstańcze zaśpiewały uczennice X Liceum Ogólnokształcącego z Krakowa.
Druga część uroczystości odbyła się w auli Akademii. Miało tam miejsce posiedzenie Rady Uczelnianej ZNP AGH z okazji 80. rocznicy powstania Związku Nauczycielstwa Polskiego na Akademii Górniczo-Hutniczej.
Nasz kolega, dr Piotr Wierzbicki z Działu Upowszechniana MAK, a jednocześnie członek ZNP Kraków-Śródmieście zaangażowany merytorycznie w powstanie pomnika, został odznaczony Medalem TON. Przedstawił także prezentację na temat historii Związku Nauczycielstwa Polskiego.
W krótkim wystąpieniu dyrektor Jarosław Szarek zaznaczył, że elementem łączącym nasze podzielone społeczeństwo może być pamięć o Armii Krajowej. Przykładem tego było niedawne ustanowienie Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej, które zostało przez parlament przyjęte jednogłośnie.
Autorami koncepcji i projektu pomnika byli artysta rzeźbiarz Wincenty Chlipała i dr Marcin Nosko z Wydziału Rzeźby Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie.
Dodajmy, że podziemnej oświacie prowadzonej przez Tajną Organizację Nauczycielską (konspiracyjny kryptonim ZNP) poświęcony jest fragment wystawy stałej w Muzeum Armii Krajowej.
Tekst i fot.: Paweł Stachnik
