Muzeum Armii Krajowej w Krakowie, Związek Harcerstwa Polskiego Chorągiew Krakowska oraz Światowy Związek Żołnierzy AK Okręg Małopolska zapraszają w poniedziałek 8 lipca 2024 r. na obchody 80. rocznicy rozpoczęcia Operacji "Ostra Brama".

80 lat temu, 7 lipca 1944 r. połączone siły Wileńskiego i Nowogrodzkiego Okręgów AK rozpoczęły atak na Wilno w celu wyzwolenia miasta przed nadejściem Armii Czerwonej. Realizowane w ramach Akcji "Burza" natarcie otrzymało kryptonim Operacja "Ostra Brama".

Po zaciętych walkach z niemieckim garnizonem atak zakończył się niepowodzeniem i akowskie oddziały wycofały się. Ponownie weszły do akcji, gdy miasto zaatakowały nadciągające siły Armii Czerwonej. W trwających do 13 lipca walkach polskie jednostki wspomagając Rosjan miały znaczący udział w wyzwoleniu Wilna spod okupacji niemieckiej. Po okresie bojowego współdziałania Sowieci podstępem rozbroili większość akowskich jednostek, a ich żołnierzy aresztowali.

Program wydarzenia:

- godz. 11.00 spotkanie na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie (ul. Rakowicka 26) przy Alei Zasłużonych, przejście na grób gen. Tadeusza Bieńkowicza "Rączego", złożenie zniczy i krótka modlitwa

- godz. 12.00 spotkanie przy głównej bramie cmentarza Grębałowskiego (ul. Darwina 1g) i spacer historyczny z odwiedzaniem grobów żołnierzy AK związanych z Akcją "Burza" na Wileńszczyźnie i Nowogródczyźnie: ppor. Jerzego Jensza "Krepdeszyna", Wiktora Waskiela "Marsa" i kpt. Czesława Łotarewicza "Sokoła".

Biogramy:

Gen. Tadeusz Bieńkowicz ps. "Rączy" (1923-2019) - we wrześniu 1939 r. był ochotnikiem w batalionie harcerzy w Lidzie. Od 1943 r. służył w AK Okręgu Nowogródzkiego. Pełnił funkcję dowódcy plutonu w II batalionie 77. Pułku Piechoty AK. Jako dowódca grupy szturmowej uczestniczył w akcji odbicia więźniów w Lidzie, za co został odznaczony Krzyżem Virtuti Militari. Po zakończeniu wojny i przedostaniu do Polski nie ujawnił się. Do czerwca 1950 r. działał w konspiracyjnym Ruchu Oporu Armii Krajowej. Aresztowany przez UB w Gdańsku, poddany wielomiesięcznym przesłuchaniom, został skazany na karę śmierci, zamienioną na dożywocie. W maju 1956 r. na mocy amnestii wyszedł z więzienia. Zamieszkał w Krakowie. W 2018 r. został mianowany na stopień generała brygady. Kwatera CIX, rząd 2, miejsce 1.

Ppor. Jerzy Jensz ps. "Krepdeszyn" (1914-2004) - żołnierz wojny obronnej i Armii Krajowej, łagiernik. Podczas Operacji "Ostra Brama" 13 lipca 1944 r. zawiesił biało-czerwoną flagę na Górze Zamkowej w Wilnie. Następnie otoczony z oddziałami AK przez wojska sowieckie w okolicy Puszczy Rudnickiej został zesłany do lagrów. W 1946 r. wrócił do Polski. Ukończył studia na Politechnice Gdańskiej, a potem osiadł w Krakowie. Kwatera XIV, rząd 4, miejsce 14.

Wiktor Waskiel ps. "Mars" (1922-2013) - żołnierz I oraz IV batalionu w 77. Pułku Piechoty AK. Walczył m.in. przeciwko partyzantce sowieckiej we wsi Filonowce w styczniu 1944 r. W lipcu wziął udział w walkach o Wilno. Aresztowany i wywieziony do Kaługi, gdzie przebywał pod fałszywym nazwiskiem Wiktor Mars. W czasie rozbrajania schował w ustach orzełka z furażerki, którego potem przekazał do zbiorów Muzeum Armii Krajowej. Do końca pobytu w obozach nie ujawnił przynależności do AK. Powrócił do Polski w 1946 r. Kwatera CXXXIV, rząd: pd, miejsce 9.

Kpt. Czesław Łotarewicz ps. "Sokół" (1923-2014) - działał w konspiracji w Okręgu Nowogródek AK. Po aresztowaniach został przerzucony do oddziału partyzanckiego. Był żołnierzem II batalionu 77. Pułku Piechoty AK. Brał udział prawie we wszystkich akcjach i bitwach batalionu, dwukrotnie odniósł ranę. Gdy jego oddział został otoczony przez NKWD pod Gudełkami 17 lipca 1944 r., "Sokół" nie poddał się, lecz z kilkunastoosobową grupą przebił w okolice Trokiel. Został mianowany dowódcą oddziału lotnego, z którym przeprowadził wiele udanych akcji, m.in. pod wsią Wojtowicze i w Trokielach na terenie Obwodu AK Lida. 8 października 1944 r. został aresztowany przez NKWD. Skazano go na 10 lat łagrów. 1 kwietnia 1945 r. podjął próbę zbiorowej ucieczki z łagru w Krestach. Schwytany, otrzymał wyrok kolejnych 10 lat. W maju 1945 r. został przewieziony na Łubiankę, a następnie stał się uczestnikiem procesu szesnastu przywódców Polskiego Państwa Podziemnego. Po 13 latach katorgi powrócił do Polski. Kwatera LV, rząd IV, miejsce 2.

Uczestnikiem walk AK w Operacji "Ostra Brama" był także Klemens Pieculewicz ps. "Klim" (1920-1997). Walczył o Wilno w II Brygadzie Wileńskiej AK pod dowództwem kpt. Wiktora Koryckiego "Kaziuka". Dostał siędo niewoli sowieckiej i został wywiezionydo Workuty. Po powrocie do Polski aresztowany i skazany na więzienie przez władzę ludową. Został pochowany na cmentarzu Podgórskim, kwatera XIII, rząd 3, miejsce 15.