Publikacja zawiera materiały z konferencji naukowej zorganizowanej w Krakowie 2 XII 2022 r. w 81. rocznicę śmierci Marszałka Polski i Naczelnego Wodza

Publikacja to efekt wieloletnich badań zespołu historyków z Muzeum Armii Krajowej i Uniwersytetu Jagiellońskiego. Stanowi niezwykle cenne kompendium wiedzy o działalności struktur Armii Krajowej na Kresach Wschodnich II Rzeczypospolitej w latach 1939-1945.

Ten bezcenny dokument to bezpośrednie świadectwo dokonań Oddziału mjr. "Hubala". Powstał w okresie od 13 marca do 8 kwietnia 1940 r., wyszedł spod pióra pchor. Henryka Ossowskiego "Dołęgi". Nie wiadomo, ile stron liczył Dziennik pierwotnie, do dziś ocalały 24 karty, czyli 48 stron.

Wspomnienia z obozu wędrownego pewnej drużyny harcerskiej z Dąbrowy Tarnowskiej, który odbył się rok przed wybuchem II wojny światowej.

Drugi tom Z dziejów walk o niepodległość w znacznej części wypełniają studia biograficzne poświęcone uczestnikom walk o niepodległość Polski w pierwszej połowie XX w. Wśród bohaterów tych opracowań znajdują się legioniści i oficerowie Wojska Polskiego, a w czasie II wojny światowej - wybitni oficerowie Armii Krajowej - płk Józef Szostak ps. "Filip" i mjr Alfred Mieczysław Klausal ps. "Mecenas", a także konspiratorzy pokolenia wychowanego w II Rzeczy pospolitej - Stefan Górski ps. "Brzeg", cichociemny, żołnierz AK, zamordowany po wojnie z wyroku władz komunistycznych.

Publikacja omawia rozwój struktur Związku Walki Zbrojnej - Armii Krajowej na terenie Puszczy Kampinoskiej: początki i rozwój konspiracji, szkolenie, akcje dywersyjne, represje okupanta, działalność Wojskowej Służby Kobiet. Przedstawia również niezwykły rajd żołnierzy Zgrupowania Stołpecko-Nalibockiego Okręgu Nowogródzkiego AK, dowodzonych przez por. Adolfa Pilcha "Górę-Dolinę".

Jeszcze raz, na nowo, pomimo wszelkich przeciwieństw odżywa idea rycerska, mocna, zdrowa, porywająca. Przypomina się ów obraz z Czarnym Rycerzem, skrzydlatymi husarzami, kosynierami Kościuszki, ułanami Dąbrowskiego, podchorążymi Nocy Listopadowej, powstańcami księdza Brzózki ze stycznia 1863, strzelcami Józefa Piłsudskiego - wpatrzonymi z radością w grupę harcerek i harcerzy, symbolizującą odrodzoną Polskę.

Książka jest edycją dokumentów, jakie zostały wydobyte z archiwum Komendy Wojewódzkiej MO w Krakowie, a dotyczą ujawnienia się żołnierzy Armii Krajowej Okręgu Krakowskiego w 1945 roku. Autor w dalszej części swojego opracowania wymienił wszystkie jednostki organizacyjne AK, z których żołnierze ujawnili się w 1945 roku w Krakowie. Kolejną część książki stanowi szczegółowy wykaz ujawnionych żołnierzy AK m.in.: z szesnastu kompanii 6DP 20pp "Żelbet", 6DP 12pp oraz Samodzielnego Batalionu AK - "Skała". Staraniem autora, Konrada Siermontowskiego, do książki dołączone zostały również materiały ikonograficzne w postaci licznych zaświadczeń z Komisji Weryfikacyjnych dla spraw AK, zaświadczeń awansowych czasu wojny wystawionych przez NSZ oraz wyciągów z rozkazów AK o nominacjach czy odznaczeniach.

Utrzymane w formie śledztwa reporterskiegoopracowanie, może być potraktowane zapewnego rodzaju przewodnik po najbrutalniejszych w okresie Polski Ludowej i PRL zbrodniach sądowych. Autor, Tadeusz Płużański, z dużą wnikliwością opisał sylwetki oprawców, funkcjonariuszy UB, którzy w imię komunistycznego internacjonalizmu, znęcali się fizycznie i psychicznie nad żołnierzami Armii Krajowej i działaczami Polskiego Państwa Podziemnego. Uwadze piszącego, nie uszli też ci, którzy wnioskowali i zasądzali wyroki śmierci na polskich bohaterach czasu II wojny światowej. Helena Wolińska, Julia Brystygier, Adam Umer czy Stefan Michnik to nieliczne postacie wymienione przez autora w "Bestii", jakie w okresie stalinizmu w Polsce były odpowiedzialne za prześladowania i śmierć m.in.: rtm. Witolda Pileckiego, gen. Emila Fieldorfa-Nilla czy Kazimierza Pużaka.

Publikacja ukazuje dzieje Organizacji Przysposobienia Wojskowego Kobiet i Pogotowia Społecznego PWK. Jest rzetelną, opartą na dokumentach źródłowych próbą przedstawienia historii powstawania i warunków rozwoju ruchu wojskowego kobiet w latach 1939-1945.