We wtorek 24 lutego 2026 r. w Krakowie odbyły się obchody 73. rocznicy śmierci gen. Emila Fieldorfa "Nila". W uroczystościach wzięli udział przedstawiciele Muzeum Armii Krajowej z dyrektorem dr. Jarosławem Szarkiem na czele.
Obchody rozpoczęły się rano na terenie krakowskiej Jednostki Wojskowej NIL, noszącej imię gen. Fieldorfa. Wojewoda małopolski Krzysztof Klęczar, prezes krakowskiego Oddziału IPN prof. Filip Musiał, dyrektor Muzeum AK dr Jarosław Szarek oraz jego wicedyrektor prof. Olgierd Grott, dyrektor Muzeum Lotnictwa Polskiego Tomasz Kosecki i przedstawiciele JW NIL złożyli kwiaty pod tamtejszym pomnikiem generała. Odczytano rozkaz dowódcy, odegrano melodię " Śpij, kolego", a goście zwiedzili Izbę Pamięci Wojsk Specjalnych.
Przy okazji uroczystości dyrektorzy muzeów AK i Lotnictwa Polskiego podpisali umowy o współpracy z Jednostką Wojskową NIL. Przewidują one współdziałanie instytucji przy rozmaitych wydarzeniach, rocznicach i uroczystościach, a także wspólną realizację projektów m.in. na rzecz propagowania postaw patriotycznych.
Druga część obchodów odbyła się w Szkole Podstawowej z Oddziałami Integracyjnymi nr 3 przy ul. Topolowej 22. Placówka ta kontynuuje tradycje III Szkoły Pospolitej im. św. Mikołaja, do której w latach 1901-1905 chodził młody Emil Fieldorf. W uroczystości wzięli udział uczniowie i nauczyciele SP nr 3 oraz uczniowie klasy mundurowej z XXV Liceum Ogólnokształcącego. Obecni byli także przedstawiciele JW NIL, 11. Małopolskiej Brygady Obrony Terytorialnej, reprezentanci organizacji kombatanckich i mediów.
Gości powitała dyrektor szkoły Beata Cholewa. List od wojewody małopolskiego odczytała jego przedstawicielka Monika Kolasa. Dzieci odśpiewały pieśni patriotyczne. Krótką prelekcję o gen. Fieldorfie i stworzonym przez niego w strukturach AK Kierownictwie Dywersji wygłosił zastępca dyrektora krakowskiego oddziału IPN dr Michał Wenklar. O Emilu Fieldorfie i prywatnej stronie jego osobowości mówił Mariusz Jabłoński z Ośrodka Edukacji Obywatelskiej w Krakowie.
Przedstawił miejsca w Krakowie i Małopolsce związane z gen. Fieldorfem, m.in. rodzinną kamienicę przy ul. Lubicz 32, kościół parafialny św. Mikołaja przy ul. Kopernika 9, szkołę przy ul. Lubomirskiego 21 oraz Gimnazjum św. Jacka przy ul. Siennej 13. Te i inne miejsca zostały opisane w wydanej w ubiegłym roku publikacji pt. "Śladami generała Augusta Emila Fieldorfa >>Nila<< w Małopolsce". Jej autorami są Mariusz Jabłoński oraz kustosz Muzeum AK Arkadiusz Bąk.
Po wystąpieniach goście złożyli kwiaty pod tablicą upamiętniającą Emila Fieldorfa na korytarzu szkoły. Następnie przeszli pod rodzinną kamienicę generała przy ul. Lubicz 32, gdzie również złożono kwiaty pod tablicą. Wiązanki złożyli także przedstawiciele miasta Krakowa, policji i organizacji kombatanckich. Posterunek honorowy pod tablicami wystawiała Jednostka Wojskowa NIL.
24 lutego 1953 r. gen. Emil Fieldorf "Nil", twórca Kedywu, zastępca Komendanta Głównego AK, dowódca organizacji "NIE", po procesie przez komunistycznym sądem został stracony przez powieszenie w więzieniu mokotowskim w Warszawie. Ciało pochowano w nieznanym miejscu, prawdopodobnie w kwaterze "Ł" cmentarza wojskowego na Powązkach.
Tekst i fot.: Paweł Stachnik/Muzeum AK, Janusz Ślęzak/IPN Kraków
