26 sierpnia 2025 r. pracownicy Muzeum AK odwiedzili Skawicę koło Zawoi. Dokonali tam renowacji patriotycznych napisów wykutych na skałach przed 80 laty przez jednego z mieszkańców wsi.
W 2024 r. do naszego Muzeum dotarła informacja o inskrypcjach wykutych na leśnych głazach w okolicy wsi Skawica pod Zawoją. Po udaniu się na miejsce ekipa MAK odnalazła dwa duże głazy pokryte patriotycznymi napisami. Na jednej z nich znajdował się wiersz poświęcony Powstaniu Warszawskiemu zatytułowany "1944 Warszawo!", na drugim inskrypcje upamiętniające ważne wydarzenia okresu wojny, m.in. "Napad Niemców na Polskę 1.IX. 1939 r. Kapitulacya Niemiec 8. V. 1945 r.", "Zwycięstwo nigdy nie zapomnimy", "Grunwald-1410-Berlin-1945".
Rozmowy przeprowadzone z mieszkańcami oraz kwerenda źródłowa pozwoliły dać odpowiedź na pytanie, kto był autorem napisów. Wykonał je miejscowy nastolatek Józef Pacyga, mieszkaniec Skawicy. Co ciekawe, część inskrypcji wykuł jeszcze w czasie wojny, w 1943 r., nie zważając na niebezpieczeństwo z tym związane. Inne powstały tuż po wojnie - w 1945, 1947 i 1949 r.
Napisy -niezwykłe świadectwo patriotyzmu młodego chłopca z niewielkiego przysióka tej podgórskiej wsi - choć znane mieszkańcom Skawicy uległy pewnemu zapomnieniu. Dzięki inicjatywie Muzeum AK zostały odczyszczone, sfotografowane i przedstawione na konferencji prasowej w Krakowie w przeddzień rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego - 31 lipca 2024 r. Prezentacji towarzyszyła niewielka wystawa planszowa.
Po roku znów udaliśmy się do Skawicy, by inskrypcje Józefa Pacygi poddać renowacji. Pracownicy Muzeum - Marek Bik i Paweł Stachnik - pod kierunkiem muzealnej konserwator zabytków Agaty Mamoń-Prokop usunęli z kamieni mech, porosty, i inne rośliny, oczyścili je i poprawili widoczność liter.
W pracy pomagał nam dr Paweł Franczak, geograf, mieszkaniec Skawicy, który przed laty w miesięczniku "Wierchy" opublikował artykuł o inskrypcjach Józefa Pacygi. Badacz zlokalizował także w okolicy pozostałości bunkrów partyzanckich z okresu wojny oraz opuszczony partyzancki grób. Będą one celem naszej kolejnej wyprawy w tamte okolice.
Głazy z patriotycznymi inskrypcjami Józefa Pacygi znajdują się na terenie Leśnictwa Skawica, poza szlakami turystycznymi.
Tekst i fot.: Paweł Stachnik
