W Muzeum Armii Krajowej im. gen. Emila Fieldorfa "Nila" w Krakowie 24 października 2025 r. odbyło się szczególne spotkanie naukowe, poświęcone przyszłości badań nad Polskim Państwem Podziemnym i Armią Krajową. Wydarzenie zgromadziło czołowych badaczy z całej Polski. uczestnicy wspólnie zastanawiali się, jak kontynuować i rozwijać badania nad jedną z najważniejszych kart polskiej historii XX wieku.
Wśród dyskutantów znaleźli się: prof. Grzegorz Mazur (Uniwersytet Jagielloński, Muzeum AK), prof. Jerzy Gapys (Dziekan Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach), dr Andrzej Chmielarz (Warszawa), prof. Bogdan Chrzanowski (Uniwersytet Gdański), dr hab. Waldemar Grabowski (Instytut Pamięci Narodowej), dr Dawid Golik (Uniwersytet Jagielloński, IPN) oraz dyrektor Archiwum Akt Nowych Mariusz Olczak. Dyskusję moderowali Karol Kordas i Arkadiusz Bąk z Muzeum AK.
Rozmawiano o stanie badań, potrzebie opracowania kluczowych dokumentów kierownictwa Polskiego Państwa Podziemnego, o dostępności archiwów i digitalizacji zasobów, a także o tematach, które nadal pozostają niezbadane. Wskazywano, że wciąż brakuje kompleksowych opracowań dotyczących wielu okręgów i obwodów Armii Krajowej, a ogrom materiałów archiwalnych - także tych przechowywanych poza Polską - wciąż czeka na naukowe opracowanie.
W centrum dyskusji znalazło się również pytanie o sposób prezentowania historii konspiracji - nie tylko przez pryzmat działań zbrojnych, ale także codziennego funkcjonowania podziemnego państwa, jego instytucji, zaplecza społecznego i dramatycznych wyborów, przed którymi stawały tysiące anonimowych uczestników ruchu oporu.
Jak podkreślali rozmówcy - badania nad AK i PPP stoją dziś przed ogromnym wyzwaniem luki pokoleniowej. Odeszli niemal wszyscy świadkowie historii, a w świecie akademickim dramatycznie brakuje młodych specjalistów gotowych kontynuować prace nad podstawowymi zagadnieniami, jak choćby pełna rekonstrukcja struktur terenowych AK, analiza działań wywiadowczych, dekonspiracji czy strat osobowych. Wciąż nie znamy choćby pełnych list żołnierzy z niektórych regionów i nie potrafimy precyzyjnie odpowiedzieć na podstawowe pytania dotyczące skali zaangażowania społecznego czy rzeczywistych efektów militarnych.
Jednocześnie uczestnicy wskazali, że przyszłość badań wymaga nowoczesnych narzędzi - szerokiej digitalizacji, udostępnienia zbiorów w sieci oraz wykorzystania potencjału nowych technologii, które mogą stać się wsparciem zarówno dla popularyzacji historii AK, jak i dla warsztatu naukowego badaczy.
Tekst: Karol Kordas
Fot.: Muzeum AK
