20 czerwca 2026 r. w Centrum bł. ks. Władysława Bukowińskiego w Zagórniku koło Andrychowa odbyły się obchody 90. rocznicy deportacji Polaków do Kazachstanu.
90 lat temu, w maju i czerwcu 1936 r., władze Związku Sowieckiego rozpoczęły masowe deportacje ludności polskiej z terenów graniczących z Polską do Kazachstanu. Rocznicę tych tragicznych zsyłek upamiętniło Stowarzyszenie "Ocalenie" im. ks. Władysława Bukowińskiego w Zagórniku koło Andrychowa. Prezes Stowarzyszenia ks. dr hab. Jan Nowak przy współpracy z Instytutem Pamięci Narodowej i Związkiem Repatriantów Polskich zorganizował rekolekcje połączone z wykładami i konferencjami na temat wydarzeń z 1936 r.
W sobotę 20 czerwca ks. Nowak witając zgromadzonych powiedział między innymi, że nie wolno zapominać o ks. Władysławie Bukowińskim, o ks. Bronisławie Drzepeckim i ks. Józefie Kuczyńskim. Księża ci bowiem byli więzieni, żyli łagrach, gdzie sprawowali posługę duszpasterską, a po zwolnieniu pozostali wśród swoich wiernych. Podkreślił też kluczowe znaczenie dla pamięci o zesłaniach podróży apostolskiej Jana Pawła II do Kazachstanu we wrześniu 2001 r.
Dr Mateusz Szpytma, zastępca prezesa IPN, wspominając o losach Polaków zesłanych w 1936 r. do Kazachstanu, przypomniał również, że 31 maja br. podczas wizyty delegacji IPN w stolicy Kazachstanu Astanie odbył się wernisaż wystawy poświęconej masowym represjom wymierzonym w Polaków przez sowiecki aparat terroru - "Operacja polska NKWD z lat 1937-1938". Ponadto został zaprezentowany album "Gdyby przedmioty umiały mówić... Ocalone w artefaktach losy Polaków deportowanych do Kazachstanu", wydany przez IPN i Związek Polaków w Kazachstanie.
Prezes Związku Repatriantów Polskich Aleksandra Ślusarek, przypominając losy bł. ks. Bukowińskiego, wskazała na jego poświęcenie i dobrowolny powrót z misją duszpasterską do Kazachstanu.
Eucharystii, którą odprawiono w intencji wszystkich zesłanych Polaków, przewodniczył ks. infułat Jakub Gil z Wadowic.
Władze samorządowe reprezentował wiceburmistrz Andrychowa Aleksander Kasperek, radni gminni i powiatowi. Obecni byli również przedstawiciele Związku Więźniów Politycznych Okresu Stanu Wojennego z przewodniczącym Grzegorzem Surdym na czele.
Muzeum AK reprezentował Marek Bik z Działu Przechowywania Zbiorów.
Akcję deportacyjną przeprowadzono w dwóch etapach. Podczas pierwszego, który trwał od 20 maja do 5 czerwca 1936 r., przesiedlono 5567 rodzin (27 023 osoby). Natomiast drugi etap deportacji przeprowadzono we wrześniu i październiku 1936 r. - wysiedlono wówczas 9433 rodziny (42 954 osoby), ogólna liczba przesiedlonych rodzin wyniosła 11 494. W trakcie transportu w bydlęcych wagonach wiele osób zachorowało i zmarło wskutek wycieńczenia, niewystarczającego pożywienia i braku opieki medycznej. Przesiedlonych Polaków przetransportowano na teren północnego Kazachstanu, który charakteryzował się niekorzystnymi dla Europejczyków warunkami klimatycznymi.
Tekst: Marek Bik
