Urodził się 4 VI 1896 r. w Chomiakówce koło Stanisławowa, w ówczesnym zaborze austriackim. Już w młodości zaangażował się w działalność niepodległościową. Był członkiem Polskich Drużyn Strzeleckich i skautingu, a po wybuchu I wojny światowej wstąpił do Legionów Polskich.
Walczył w szeregach II Brygady Legionów, uczestniczył w przełamaniu frontu pod Rarańczą oraz w bitwie pod Kaniowem. W latach 1918-1920 brał udział w walkach o granice odradzającej się Rzeczypospolitej i wojnie polsko-bolszewickiej. Odznaczył się szczególnie 4 VII 1920 r. w boju pod wsią Halecze Pole, gdzie zatrzymał ogniem karabinu maszynowego atak nieprzyjaciela, czym umożliwił odwrót swojego oddziału.
Po zakończeniu działań wojennych służył w 48 Pułku Piechoty stacjonującym w Stanisławowie. 1 XI 1923 r. zapisał się na dwuletni kurs w Oficerskiej Szkole Topografów przy Wojskowym Instytucie Geograficznym (WIG) w Warszawie. Po jego ukończeniu 30 IX 1925 r. podjął pracę na Wydziale Topograficznym Instytutu. Od 1928 r. kierował Oficerską Szkołą Topografów, równocześnie prowadząc prace kartograficzne oraz współtworząc nowoczesny system wojskowych opracowań topograficznych.
We wrześniu 1939 r. dowodził oddziałem pomiarowym Armii "Lublin". Po internowaniu na Węgrzech zbiegł z obozu i w sierpniu 1941 r. powrócił do okupowanego kraju. Od 1942 r. działał w Armii Krajowej. 1 I 1943 r. objął funkcję szefa Służby Geograficznej Komendy Głównej AK o kryptonimie "Schronisko", występując pod pseudonimami "Biały", "Dyrektor" i "Bury" oraz przybranym nazwiskiem Kozarzewski.
Największym osiągnięciem Szumańskiego było odtworzenie w warunkach konspiracyjnych polskiej służby geograficznej. Pod jego kierownictwem "Schronisko" stworzyło sieć zakonspirowanych drukarni, składnic map i punktów przerzutowych, pozyskiwało oraz reprodukowało mapy, prowadziło wywiad topograficzny, a także przygotowywało specjalistyczne opracowania kartograficzne dla potrzeb Armii Krajowej. Struktura obejmowała referaty topograficzny, kartograficzny, geologiczny, fotogrametryczny oraz zaplecze reprodukcyjne, stanowiąc jedną z najlepiej zorganizowanych jednostek wsparcia technicznego Polskiego Państwa Podziemnego.
Jednym z najważniejszych efektów działalności "Schroniska" było przygotowanie szczegółowej mapy Warszawy i okolic w skali 1:25 000, opracowanej na podstawie przedwojennych map Wojskowego Instytutu Geograficznego i uzupełnionej o aktualne rozpoznanie niemieckich obiektów wojskowych. Wydrukowana konspiracyjnie mapa, oznaczona skrótem "BOM" od pseudonimów jej twórców, odegrała istotną rolę w planowaniu działań Powstania Warszawskiego.
Podczas Powstania Warszawskiego został ranny. Po kapitulacji trafił do niewoli niemieckiej, z której powrócił w maju 1945 r. Osiedliwszy się we Wrocławiu, zaangażował się w działalność niepodległościową, organizując struktury Delegatury Sił Zbrojnych, a następnie Zrzeszenia "Wolność i Niezawisłość" na Dolnym Śląsku. Zagrożony aresztowaniem pod koniec 1946 r. opuścił Polskę i wyjechał do Francji.
Na emigracji pracował w Institut national de l'information géographique, kontynuował działalność naukową oraz aktywnie uczestniczył w życiu polskich środowisk kombatanckich i emigracyjnych. Zmarł we Francji 29 IV 1973 r., pozostawiając liczne opracowania z zakresu geografii wojskowej i historii najnowszej.
Odznaczony m.in. Orderem Virtuti Militari i Krzyżem Walecznych.
Adrian Świerbutowski
Literatura:
B. Krassowski, Polska Kartografia Wojskowa 1918-1945, Warszawa 1974.
J. Szumański, Szumańscy, 2019, kronika rodzinna, mps. udostępniony przez autora, s. 396-400.
L. Butowski, W cieniu map i historii - wspomnienie o podpułkowniku Mieczysławie Szumańskim (1896-1973), "Przegląd Geograficzny", nr 3/97, 2025, s. 343-346.
M. Gałęzowski, Szumański Mieczysław Leon Ludwik (1896-1973), [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. XLIX, Kraków-Warszawa 2013, s. 318-321.
