Rozwiązanie AK 19 stycznia 1945 r.

Rozwiązanie AK 19 stycznia 1945 r.


12 stycznia 1945 r. Armia Czerwona wznowiła działania militarne przeciwko niemieckim oddziałom. Postępy sowieckie doprowadziły do klęski wojsk niemieckich. Okazało się to również dużym zaskoczeniem dla dowództwa Armii Krajowej. Zdawano sobie sprawę, że niebawem cały obszar II Rzeczypospolitej będzie kontrolowany przez Stalina. Taka sytuacja skłoniła dowódcę Sił Zbrojnych w Kraju gen. Leopolda Okulickiego „Niedźwiadka” do decyzji o rozwiązaniu podległej mu formacji. 19 stycznia 1945 r. wydał, opublikowany w ostatnim 317 numerze „Biuletynu Informacyjnego” rozkaz, który  formalnie zakończył działalność największej konspiracyjnej organizacji o charakterze militarnej z okresu II wojny światowej.

Rozwiązanie AK zostało podyktowane brakiem możliwości funkcjonowania rozbudowanych na szeroką skalę struktury wojskowej. Ponadto zwalniając z przysięgi członków AK, chciał ratować ich przez represjami ze strony NKWD i polsko-komunistycznych organów bezpieczeństwa. Stanowiło również próbę ratowania dobrego imienia AK, z uwagi na niezgodne z regulaminem postępowanie części jej żołnierzy w schyłkowym okresie okupacji.

Rozwiązując struktury AK, gen. Okulicki przekazał równocześnie informacje polskim władzom na uchodźstwie, że wraz z częścią swych najbliższych współpracowników przechodzi do konspiracyjnej działalności w organizacji „NIE”. Natomiast podległym mu dowódcom w okręgach wydał polecenie kontynuowania działalności  konspiracyjnej, ukrycie posiadanej broni i sprzętu wojskowego oraz zachowanie istniejącego systemu łączności. Żołnierzom z kolei nakazał zachowanie etosu AK. Zgodnie z instrukcją nowa organizacja podziemna miała mieć  kadrowy charakter, w przeciwieństwie do masowego rozmiaru AK.  Zgodnie z wytycznymi dowództwa rozkaz realizowano na terenie na zachód od Wisły. Natomiast na obszarach wschodnich, przykładowo w Okręgach Lubelskim i Białostockim, nie dokonano redukcji stanów osobowych z uwagi na panującą sytuację polityczną. Nadano tam nowej organizacji nazwę Armia Krajowa Obywateli i nadal energicznie rozbudowywano oddziały partyzanckie i dywersyjne. Na ziemiach włączonych do Związku Sowieckiego struktury AK uległy z czasem samoczynnej likwidacji ze względu na odpływ ludności narodowości polskiej. W kwietniu 1945 r. zlikwidowano organizację „NIE”, jej miejsce zajęła utworzona 7 maja 1945 r. Delegatura Sił Zbrojnych, kierowana przez płk. Jana Rzepeckiego. Działalność DSZ dobiegła końca 6 sierpnia tego samego roku. 2 września 1945 r. utworzono Zrzeszenie Wolność i Niezawisłość („WiN”). 27 listopada 1947 r. Urząd Bezpieczeństwa dokonał aresztowania ostatniego prezesa zarządu tej organizacji ppłk. Łukasza Cieplińskiego „Pługa”.