W sobotę, 31 maja 2025 r., w 81. rocznicę śmierci Edwarda Heila ps. "Jerzy" oraz niespełna rok po śmierci jego syna Romana, odbyło się wyjątkowe spotkanie poświęcone ich pamięci. Historia ojca i syna, których losy na trwałe zapisały się w dziejach harcerstwa i konspiracji niepodległościowej okresu okupacji, stała się punktem wyjścia do refleksji nad dziedzictwem pokolenia wojennego.
Wydarzenie zorganizowano w Muzeum i Centrum Ruchu Harcerskiego w Krakowie z inicjatywy Stowarzyszenia Szarych Szeregów Oddział w Krakowie, Muzeum Armii Krajowej oraz XIV Przemyskiej Harcerskiej Drużyny Wodnej im. Edwarda Heila.
Spotkanie prowadziła Weronika Przywara ze Stowarzyszenia Szarych Szeregów. Na początku uczestników przywitali przedstawiciele organizatorów: dh Zbigniew Wilk w imieniu Stowarzyszenia Szarych Szeregów, dyrektor Muzeum Armii Krajowej dr Jarosław Szarek oraz drużynowa XIV Przemyskiej Harcerskiej Drużyny Wodnej Joanna Karpińska. Następnie odsłuchano fragmentu archiwalnego wywiadu z Romanem Heilem, w którym wspominał początki swojej drogi do odkrywania historii ojca - Edwarda, komendanta Szarych Szeregów w Krakowie i zastępcy szefa Biura Informacji i Propagandy Armii Krajowej, zamordowanego przez Niemców 27 maja 1944 r. przy ul. Botanicznej.
W pierwszej części spotkania głos zabrała Maria Konieczna ze Stowarzyszenia Szarych Szeregów, prezentując wystąpienie pt. "Proces sądowy w obronie dobrego imienia Ojca". Przedstawiła w nim historię sądowej batalii, jaką Roman Heil wraz z matką Stanisławą podjął w latach 70. XX w. przeciwko Jerzemu Rawiczowi - autorowi książki "Diabeł przegrany", zawierającej fałszywe oskarżenie, jakoby Edward Heil był volksdeutschem i zginął z wyroku podziemia za współpracę z okupantem. Proces o sprostowanie tych informacji i obronę dobrego imienia ojca stał się dla Romana impulsem do rozpoczęcia szeroko zakrojonych badań nad jego życiem i działalnością.
Następnie Joanna Chudzicka z Muzeum AK przedstawiła wystąpienie pt. "Stosunek do żołnierzy AK w okresie PRL", w którym omówiła wieloletnią kampanię represji, marginalizacji i fałszowania pamięci o Armii Krajowej prowadzoną przez władze komunistyczne. Zwróciła uwagę na brutalne działania aparatu bezpieczeństwa wobec byłych akowców - od aresztowań, pokazowych procesów i wyroków śmierci, po społeczne wykluczenie, cenzurę i propagandę przedstawiającą żołnierzy AK jako "bandytów" i "zdrajców".
W dalszej części Maria Konieczna zaprezentowała referat poświęcony działalności Edwarda Heila w Biurze Informacji i Propagandy AK, po którym uczestnicy wysłuchali kolejnego fragmentu wywiadu z Romanem Heilem, w którym opowiadał o odzyskaniu książki należącej do ojca - z ukrytą wewnątrz skrytką na broń. Zarówno książka, jak i pistolet, są dziś eksponowane na wystawie stałej w Muzeum Armii Krajowej.
Kolejne wystąpienie - phm. Pawła Miłobędzkiego z ZHP pt. "Szare Szeregi" - przybliżyło historię i działalność tej organizacji w Krakowie podczas okupacji. Po nim zaprezentowano fragment filmu "Szara Służba", opowiadającego o harcerkach i harcerzach krakowskiego Ula "Smok" w czasie II wojny światowej. Film, wyprodukowany przez IPN i TVP Kraków, wzbogacony został o archiwalne materiały i inscenizacje.
Następnie Maria Konieczna przybliżyła okoliczności aresztowania Edwarda Heila, przeplatając swą opowieść wspomnieniami łączniczki Anny Przyborowskiej ps. "Pisklę".
W kolejnych częściach spotkania wystąpili: Janusz Baster ze Stowarzyszenia Szarych Szeregów z referatem "Wokół próby odbicia", dotyczącym planów ratowania Heila z rąk Gestapo, Mariusz Piętka z XIV PHDW z opowieścią o Edwardzie i Romanie Heilach oraz wspomnieniem powstawania książki "Żałuję, że go nie znałem", której jest współautorem, a Joanna Karpińska, drużynowa XIV PHDW im. hm. Edwarda Heila, przybliżająca przedwojenną działalność harcerską Edwarda Heila.
Po kolejnym fragmencie nagrania z Romanem Heilem, w którym opowiadał o swoim pochodzeniu i rodzinnych korzeniach, nadszedł czas na osobiste wspomnienia osób, które znały go osobiście. Weronika Przywara ze Stowarzyszenia Szarych Szeregów mówiła o jego zaangażowaniu w życie przemyskich harcerzy, pokazując także pamiątkowe zdjęcia, Anna Radecka z Muzeum AK wspominała Romana Heila jako osobę o głębokim patriotyzmie i wielkiej trosce o pamięć historyczną. Na zakończenie odczytano list Krystyny Ryczaj-Marchewczyk, zawierający wspomnienia o Stanisławie Heil - żonie Edwarda i matce Romana.
Spotkanie "Śladami Ojca" było nie tylko hołdem złożonym Edwardowi Heilowi, lecz także jego synowi Romanowi - cichemu strażnikowi pamięci i tradycji Szarych Szeregów. Dzięki poruszającym wystąpieniom, wspomnieniom i materiałom filmowym wydarzenie stworzyło przestrzeń głębokiej refleksji, łącząc pokolenia i budując most między historią a współczesnością.
Tekst i fot.: Joanna Chudzicka
