W piątek 28 sierpnia 2026 r. Piotr Kosowicz z Warszawy przekazał do dyspozycji Muzeum Armii Krajowej pamiątki po swoim ojcu Pawle Kosowiczu ps. "Orzechowski", żołnierzu Zgrupowania Stołpecko-Nalibockiego Armii Krajowej w szwadronie cekaemów 23. Pułku Ułanów Grodzieńskich.
Przekaz objął liczne zdjęcia, dokumenty (w tym listy Adolfa Pilcha "Doliny" z Wielkiej Brytanii do dawnych swoich żołnierzy oraz korespondencję Pawła Kosowicza ze Zdzisławem Nurkiewiczem), opracowania i przyczynki historyczne, negatywy i nagrania audio. Wśród pamiątek znalazł się też oryginalny mundur Pawła Kosowicza oraz rzeczy związane ze Zdzisławem Nurkiewiczem ps. "Nieczaj", wybitnym dowódcą partyzanckim Armii Krajowej oraz powojennym Żołnierzem Wyklętym, w tym jego zegarek.
Pamiątki te wzbogacą zbiory Muzeum, a po opracowaniu zaprezentowane zostaną na wystawie czasowej. O wątek Zgrupowania Stołpecko-Nalibockiego, opowiedziany przez pryzmat dwóch jego głównych kronikarzy, Pawła Kosowicza i Mariana Podgórecznego, uzupełniona zostanie także ekspozycja stała Muzeum.
Placówka podejmie również kroki w celu opracowania i wydania licznych rękopisów Pawła Kosowicza.
Piątkowe przekazanie tych materiałów znakomicie wpisuje się w plany naszego Muzeum, które najbliższą rocznicę powstania Armii Krajowej 14 lutego 2027 r. poświęcić zamierza losom Zgrupowania Stołpecko-Nalibockiego i jego dowódcy Adolfa Pilcha.
W trakcie przekazania pamiątek, w którym uczestniczyli dyrektor Muzeum dr Jarosław Szarek i główny inwentaryzator Arkadiusz Bąk, uzgodniono wsparcie Muzeum dla inicjatywy Piotra Kosowicza, aby Adolfowi Pilchowi, legendarnemu cichociemnemu, posługującemu się pseudonimami "Góra" i "Dolina", który zapisał się w historii jako jeden z najwybitniejszych dowódców partyzantki Armii Krajowej, nadano pośmiertnie stopień generała. Wierzymy, że nastąpi to w związku z 85. rocznicą powstania Armii Krajowej.
Po wojnie Paweł Kosowicz obok Mariana Podgórecznego był jednym z dwóch głównych kronikarzy Zgrupowania Stołpecko-Nalibockiego.
Publicznie głosił i pisał wiele artykułów, w których podkreślał polskość terenów za Bugiem i nad Niemnem. Spisywał historię walk oddziałów AK pod dowództwem Adolfa Pilcha "Doliny", z których wiele osób następnie korzystało.
Spisał i przygotował do druku historię ówczesnego pokolenia "rakowskiego" (młodych mieszkańców Rakowa na Kresach) oraz walk zgrupowania Stołpecko-Nalibockiego w obronie ojczyzny.
Zmarł przedwcześnie w Zielonej Górze 1 kwietnia 1984 r. Pozostawił bogaty zbiór bezcennych materiałów, które właśnie w całości trafiły w ręce historyków naszego Muzeum.
**********
Paweł Kosowicz
Syn Stanisława, urodził się 29 lutego 1928 r. na tzw. Polskich Kresach Wschodnich w miasteczku Raków, odległym o ok. 2 km od ówczesnej granicy polsko-radzieckiej i ok. 30 km na zachód Mińska - stolicy dzisiejszej Białorusi. Już jako młody chłopak broniący Polski i polskości aktywizował konspiracyjnie najmłodszą młodzież w duchu patriotycznym w Związku Młodych Orląt w Rakowie. Od grudnia 1943 r. na ziemi wileńskiej pełnił wraz ze swoim bratem Janem służbę w Zgrupowaniu Stołpecko-Nalibockim Armii Krajowej. W szwadronie cekaemów 23. Pułku Ułanów Grodzieńskich był gońcem dowódcy szwadronu porucznika "Jara" - Jarosława Gąsiewskiego.
Pod dowództwem legendarnego porucznika Adolfa Pilcha ps. "Góra", "Dolina" brał udział w obronie polskiej ludności obrzeża Puszczy Nalibockiej przed partyzantami sowieckimi. W lipcu 1944 r., gdy zgrupowanie przeszło do Puszczy Kampinoskiej, w składzie pułku Palmiry-Młociny, dowodzonego przez "Dolinę", brał udział w walkach w Warszawie, m.in. w bitwie o Dworzec Gdański i lotnisko bielańskie, a także w walce o wieś Truskaw.
Za udział w rozbiciu garnizonu w Piaskach Królewskich mianowany został do stopnia starszego ułana. Po rozbiciu zgrupowania w Budach-Zosinach pod Jaktorowem przedarł się do Lasów Koneckich, gdzie w szeregach 25. Pułku Piechoty AK Ziemi Piotrkowsko-Opoczyńskiej jako kapral toczył boje z Niemcami do grudnia 1944 r., a dalej prowadził działalność konspiracyjną w Opoczyńskiem. Zakończył swoją tułaczkę partyzancką walkami na Kielecczyźnie w styczniu 1945 r.
Został odznaczony m.in. trzykrotnie Krzyżem Walecznych oraz Warszawskim Krzyżem Powstańczym.
Podobnie jak wielu "rakowskich", jego matka wraz z rodzeństwem osiedliła się na ziemiach zachodnich w Zielonej Górze.
Propagował historię walk oddziałów AK pod dowództwem Adolfa Pilcha. Był współorganizatorem wmurowania w kościołach warszawskich wielu tablic pamiątkowych Zgrupowania Stołpecko-Nalibockiego Armii Krajowej, jak i w miejscach szczególnej ofiary krwi poniesionej przez współtowarzyszy walki. Pozostawił bogaty zbiór materiałów historycznych.
Tekst i fot.: Stefan Niedźwieński
