21 kwietnia 2026 r. delegacja Muzeum Armii Krajowej uczestniczyła w Krakowie w uroczystości upamiętniającej 81. rocznicę śmierci płk. Narcyza Wiatra "Zawojny" - działacza ruchu ludowego, komendanta Batalionów Chłopskich na Małopolskę i Śląsk oraz zastępcy komendanta Okręgu Krakowskiego Armii Krajowej.
Obchody odbyły się na krakowskich Plantach, pomiędzy ulicami Dominikańską i Sienną, w miejscu, gdzie 21 kwietnia 1945 r. płk Wiatr został zamordowany przez funkcjonariuszy komunistycznego aparatu bezpieczeństwa.
Organizatorami uroczystości byli Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Krakowie oraz wojewoda małopolski. W obchodach uczestniczyli m.in. dyrektor krakowskiego oddziału IPN dr hab. Filip Musiał, wojewoda małopolski Krzysztof Jan Klęczar, przedstawiciele Wojska Polskiego, środowisk kombatanckich, instytucji publicznych oraz zaproszeni goście.
Wydarzenie rozpoczęło się od odegrania hymnu państwowego przez orkiestrę wojskową. Następnie odczytano Apel Pamięci, po którym kompania honorowa oddała salwę honorową. W miejscu upamiętnienia uczestnicy złożyli kwiaty i zapalili znicze. W imieniu Muzeum AK wieniec złożył Karol Kordas z Sekcji Nauki i Wydawnictw.
Wojewoda małopolski Krzysztof Jan Klęczar odczytał list skierowany do zgromadzonych przez wicepremiera i ministra obrony narodowej Władysława Kosiniaka-Kamysza. Głos podczas uroczystości zabrał także dyrektor krakowskiego oddziału IPN dr hab. Filip Musiał, który przypomniał postać płk. Narcyza Wiatra "Zawojny" oraz znaczenie jego działalności niepodległościowej.
Narcyz Wiatr "Zawojna" urodził się w 1907 r. w Stróżach Niżnych koło Nowego Sącza. Studia prawnicze ukończył w Poznaniu, gdzie aktywnie działał w organizacjach młodzieży wiejskiej i ruchu ludowego. Był związany m.in. z Wielkopolskim Związkiem Młodzieży Wiejskiej oraz Poznańskim Akademickim Kołem Młodzieży Ludowej, którego został prezesem.
Publikował również na łamach miesięcznika "Społem". Po studiach odbył aplikację adwokacką w Nowym Sączu i kontynuował działalność społeczną oraz polityczną w strukturach Związku Młodzieży Wiejskiej i Stronnictwa Ludowego. Za swoją aktywność, w tym udział w protestach chłopskich, był represjonowany - po wiecu Wincentego Witosa został aresztowany, a w 1937 r. za organizację strajku chłopskiego osadzony w obozie w Berezie Kartuskiej.
W czasie walk w 1939 r. został zmobilizowany do 1. Pułku Strzelców Podhalańskich. Po zakończeniu kampanii wrześniowej powrócił na Sądecczyznę, gdzie zaangażował się w tworzenie konspiracyjnych struktur ruchu ludowego, m.in. Stronnictwa Ludowego "Roch" oraz Związku Młodzieży Wiejskiej "Wici". Współpracował również z lokalnymi strukturami PPS przy organizowaniu tras przerzutowych na Węgry.
W 1940 r. objął funkcję komendanta Obwodu Batalionów Chłopskich Nowy Sącz, a od 1941 kierował Okręgiem BCh obejmującym Małopolskę i Śląsk. W strukturach konspiracyjnych odpowiadał także za działalność Ludowej Straży Bezpieczeństwa oraz Straży Chłopskiej "Chłostra". Był zaangażowany w przygotowywanie akcji dywersyjnych i sabotażowych, wykonywanie wyroków sądów podziemnych, a także organizację szkoleń wojskowych, ideowo-politycznych i sanitarnych. Po scaleniu Batalionów Chłopskich z Armią Krajową został zastępcą komendanta Okręgu Krakowskiego AK.
Po wkroczeniu Sowietów i instalowaniu w Polsce władzy komunistycznej był poszukiwany przez Urząd Bezpieczeństwa. Zginął 21 kwietnia 1945 r. na krakowskich Plantach, zastrzelony przez osoby związane z komunistycznymi organami bezpieczeństwa. Jego śmierć pozostaje jednym z symboli represji wymierzonych w ludzi Polskiego Państwa Podziemnego i działaczy niepodległościowych po zakończeniu okupacji niemieckiej.
Tekst: Karol Kordas
Fot.: IPN Kraków, Karol Kordas
