W czwartek 28 sierpnia 2025 r. delegacja Muzeum AK wzięła udział w VIII Rajdzie Stowarzyszenia "Pro Patria". Tegoroczna edycja odbyła się pod hasłem "Szlakiem I batalionu "Barbara" 16 Pułku Piechoty AK w Jamnej".
Czwartkowy rajd z plenerowymi warsztatami historycznymi zrealizowano na Pogórzu Rożnowskim w malowniczej miejscowości Jamna (gmina Zaliczyn). Organizatorzy wydarzenia - Stowarzyszenie Historyczno-Patriotyczne "Pro Patria" z gminy Szerzyny i Muzeum Armii Krajowej w Krakowie - przygotowali dla młodzieży i dorosłych uczestników rajdu wiele ciekawych wyzwań, które pozwalały zapoznać się z metodami działań konspiracyjnych Armii Krajowej w czasie II wojny światowej i historią I batalionu "Barbara" 16 PP AK, operującego na Pogórzu Ciężkowicko-Rożnowskim w 1944 r.
Jamna, która dziś słynie z "Respublica Dominicana" - dominikańskiego ośrodka duszpasterskiego założonego przez o. Jana Górę, w czasie II wojny światowej była świadkiem bohaterskich i tragicznych wydarzeń. Żołnierze batalionu "Barbara" pod naciskiem sił niemieckich 12 września 1944 r. przedostali do Jamnej, skąd nękali okupanta zajętego budowaniem umocnień obronnych przed nadciągającą Armią Czerwoną. 25 września 1944 r. oddziały niemieckie, w liczbie blisko 5 tys., ruszyły na Jamną, gdzie rozegrała się całodzienna bitwa. Po skutecznym odpieraniu ataków, pod osłoną ciemności batalion wydostał się z okrążenia, przechodząc w stronę Suchej Góry. W odwecie za pomoc okazywaną partyzantom przez miejscową ludność Niemcy dokonali pacyfikacji wsi, mordując 27 mieszkańców i paląc zabudowania.
Rajd odbył się na trasie od zabudowań dominikańskiego kompleksu - Domu św. Jacka w Jamnej - na zalesione "wzgórze 530", dziś nazywane wzgórzem "Trzech Krzyży AK " ze względu na trzy krzyże upamiętniające żołnierzy batalionu i ofiary pacyfikacji w Jamnej, z których pierwszy stanął w tym miejscu w 2010 r., a pozostałe pięć lat później. W poszczególnych miejscach postoju odbywały się krótkie prelekcje dotyczące wydarzeń rozgrywających się w danej okolicy.
Uczestnicy rajdu udali się stamtąd na parking przy dominikańskim kościele pw. Matki Bożej Niezawodnej Nadziei, pod pomnik poświęcony poległym żołnierzom batalionu "Barbara" i mieszkańcom Jamnej, którzy ponieśli śmierć w wyniku niemieckiej akcji odwetowej.
Kolejnym punktem na trasie rajdu była Dolina Męczeństwa, nazywana też Doliną Krzyży, w której stoi kaplica wybudowana w miejscu piwnicy, gdzie po bitwie 25 września 1944 r. szukała schronienia grupa mieszkańców Jamnej. Przed wejściem do kaplicy stoi wyrzeźbiona w drewnie figura kobiety z małym dzieckiem na ręku i dwojgiem dzieci u boku oraz obrazem wzorowanym na znajdującym się w kościele Matce Bożej Niezawodnej Nadziei obrazem Maryi namalowanym w latach 90. XX w. Rzeźba upamiętnia 31-letnią Marię Stanuch, która wyszła z piwnicy wraz z dziećmi (rocznym Władziem Stanuchem, 7-letnim Stasiem Potokiem i 9-letnim Jasiem Potokiem), trzymając obraz maryjny, a Niemcy bez wahania całą czwórkę zastrzelili, po czym wymordowali pozostałe osoby kryjące się w piwnicy.
Z Doliny Męczeństwa uczestnicy rajdu powrócili na teren ośrodka dominikańskiego, gdzie, podzieleni na pięć patroli, wykonywali zadania związane z konspiracyjną działalnością podczas II wojny światowej, takie jak rozegranie tematycznej gry wielkoformatowej, zapoznanie się z akowskim uzbrojeniem, szyfrowaniem czy też obozowiskiem partyzanckim. W zrekonstruowanej bazie, wśród namiotów, militariów i wyposażenia typowego dla takiego miejsca w wojennym czasie, mieli wykonać zadanie sprawnościowe - rzut granatem.
Na zakończenie, po podsumowaniu wyników rywalizacji grup, uczestnikom zostały wręczone nagrody ufundowane przez Muzeum AK oraz krakowski odział IPN. W ceremonii uczestniczył burmistrz gminy Zakliczyn Pan Dawid Chrobak oraz przeor o. Paweł Kozacki OP. Wszyscy zostali obdarowani pamiątkowymi koszulkami rajdu, a przygotowany przez KGW z Paleśnicy poczęstunek pozwolił zregenerować siły. Rajd przy pięknej pogodzie, w otoczeniu wspaniałych krajobrazów, z pobudzającą do refleksji historyczną kanwą z pewnością na długo zostanie w pamięci uczestników.
Zrealizowany przez Stowarzyszenie "Pro Patria" projekt został sfinansowany przez Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.
Tekst: Monika Karolczuk, Arkadiusz Bąk
Zdjęcia: Arkadiusz Bąk, Sebastian Czapliński
